Brod koji je spasio hiljade života pronađen posle 77 godina: O herojskom činu kapetana i dalje se priča
Jedna od najodsudnijih epizoda Drugog svetskog rata odigrala se tokom Bitke za zaliv Lejte u oktobru 1944. godine. Ovaj gigantski sukob američke flote i japanskih snaga označio je kraj dominacije japanske carske mornarice na Pacifiku i otvorio put Saveznicima ka oslobođenju Filipina.
Okršaj Davida i Golijata: Bitka kod Samara
U sklopu ove operacije dogodio se dramatičan sukob kod ostrva Samar, gde se mala američka formacija, poznata pod šifrom Tafi 3, našla oči u oči sa elitom japanske flote. Pod komandom kontraadmirala Kliftona Spraga, američku grupu činilo je šest lakih nosača aviona i sedam pratećih brodova, među kojima se isticao razarač Džonston.
U galeriji pogledajte fotografije broda:
Nasuprot njima izronila je zastrašujuća sila: četiri bojna broda, predvođena Jamatom – najvećim ratnim brodom u istoriji – uz podršku brojnih krstarica i razarača. Iako su japanski topovi kalibra 460 milimetara bili neuporedivo jači od skromnog američkog naoružanja, kapetan Džonstona, Ernest Evans, doneo je herojsku odluku.
Žrtva koja je sprečila katastrofu
Svestan da bi povlačenje značilo uništenje transportera sa hiljadama američkih vojnika, Evans je poveo svoj razarač direktno u juriš. Uprkos kiši granata, Džonston je uspeo da teško ošteti japansku krstaricu Kumano. Ipak, nakon dva i po sata neravnopravne borbe, pod stalnim udarima japanskih giganata, brod je ostao bez pogona i počeo da tone.
Od 327 ljudi na brodu, spas je našlo svega 141, dok je kapetan Evans za svoju neverovatnu hrabrost posthumno odlikovan Medaljom časti. Njegov protivnapad kupio je dragoceno vreme i spasio savezničke snage od potencijalnog pokolja.
Pronalazak olupine u mračnim dubinama
Decenijama se smatralo da su ostaci ovih brodova zauvek izgubljeni u ambisima Filipinskog rova. Prvi tragovi pojavili su se 2019. godine, kada je istraživački brod Petrel locirao razarač klase Flečer na neverovatnoj dubini od 6.456 metara. Ipak, tada nije bilo jasno da li je to Džonston ili srodni brod Hoel.
Konačna potvrda stigla je tek 2021. godine zahvaljujući kompaniji Kaladan oseanik. Koristeći specijalnu podmornicu Limiting faktor, tim je izveo dva istorijska zarona. Na morskom dnu, uprkos protoku od skoro osam decenija, jasno su uočili broj trupa 557, topove i komandni most legendarnog Džonstona.
Ratna grobnica pod zaštitom zakona
Danas ovaj brod počiva na mestu gde je i potonuo, služeći kao večno počivalište za stradale mornare. Prema Zakonu o potonulim vojnim plovilima iz 2004. godine, USS Džonston uživa punu pravnu zaštitu američke države. Olupina je strogo zaštićena od bilo kakvih pokušaja pljačke ili oštećenja, čuvajući uspomenu na posadu koja je svojom žrtvom promenila tok istorije na Pacifiku.
Pogledajte video: U ovom srpskom selu leži cela istorija Balkana